Sprawy karne

Zatrzymanie - co powinieneś o nim wiedzeć?

 

Zatrzymanie to krótkotrwałe pozbawienie wolności, pewna forma przymusu państwowego. Stanowi ono niewątpliwie bardzo drastyczną ingerencję w wolność osobistą człowieka, dlatego też stosuje się w tej kwestii gwarancje unormowane w konstytucji (art. 41) oraz w umowach międzynarodowych odnoszących się do ochrony praw człowieka, przede wszystkim w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 5) i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych.

Kodeks postępowania karnego przewiduje trzy postacie zatrzymania procesowego:

  • Ujęcie osoby art. 243 kpk
  • Zatrzymanie właściwe (sensu stricte) art. 244 kpk
  • Zatrzymanie na żądanie organów procesowych art. 247, 376, 382, 377§3 kpk

Ujęcie osoby nie jest formalnym aktem uprawnionego organu, a bezpośrednią naturalną reakcją podjętą względem sprawcy przestępstwa. Ujęciem osoby nie jest wyłącznie jej schwytanie i doprowadzenie do Policji, może ono polegać na zamknięciu sprawcy w pomieszczeniu, np. mieszkaniu, do którego się włamał i wezwaniu Policji. W razie stawiania oporu przez osobę ujmowaną, dopuszczalne jest stosowanie siły fizycznej w stopniu nieprzekraczającym potrzeb jej stosowania.

Ujęcie na gorącym uczynku ma miejsce wtedy, gdy schwytanie następuje w czasie popełnienia przestępstwa lub po jego popełnieniu, ale kiedy sprawca pozostaje jeszcze na jego miejscu lub w pobliżu. Nie mu tu znaczenia rodzaj popełnianego przestępstwa, jak też wysokość grożącej za nie kary.

Pościgiem nie jest tylko czynność polegająca na pogoni za przestępcą po popełnieniu przestępstwa, ale także działanie mające na celu stwierdzenie miejsca przebywania i ujęcia sprawcy.

Materialną przesłanką zatrzymania właściwego, o którym mowa w art. 244 kpk jest istnienie „uzasadnionego przypuszczenia” że określona osoba popełniła przestępstwo. Muszą zatem istnieć dane pozwalające na zasadne wysnucie takiego przypuszczenia. 

Warunkami formalnymi zatrzymania, ujętymi alternatywnie są:

  • Obawa ucieczki – uzasadnia ją np. podjęta próba jej realizacji, udaremniona przez policjanta lub inną osobę
  • Obawa ukrycia się – może świadczyć o tym dotychczasowe zachowanie się polegające na niestawieniu się na wezwania organu procesowego i unikaniu z nim kontaktu. Okolicznością taką może być nieposiadanie przez nią określonego miejsca zamieszkania lub częste zmienianie miejsca pobytu.
  • Obawa zatarcia śladów – może wynikać zarówno z samego zachowania jak i z wysokości ustawowego zagrożenia karą za dane przestępstwo.
  • Niemożność ustalenia tożsamości osoby podejrzanej.

Zatrzymanie na żądanie organów procesowych. Tego rodzaju zatrzymanie może zarządzić sąd lub prokurator. Uprawnienie to przysługuje im tylko w toku prowadzonego przez niego postępowania przygotowawczego a dla sądu – do postępowania jurysdykcyjnego. Sąd w wypadkach przewidzianych w art. 376 § 1 i 2, 377 § 3 i 382 kpk może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie oskarżonego na rozprawę, uznając jego obecność za niezbędną. Kodeks odnosi to do kilku sytuacji, w których identycznie traktuje oskarżonego, mianowicie jeżeli oskarżony:

  • po złożeniu wyjaśnień opuścił salę rozpraw bez zezwolenia przewodniczącego,
  • bez usprawiedliwienia nie stawił się, mimo powiadomienia o terminie na rozprawę przerwaną lub odroczoną,
  • zawiadomiony o terminie rozprawy oświadczył, że nie weźmie w niej udziału,
  • uniemożliwia doprowadzenie go na rozprawę,
  • zawiadomiony osobiście o terminie rozprawy nie stawia się na nią bez usprawiedliwienia, a także w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa przy prawidłowym zawiadomieniu, gdy obecność oskarżonego jest obowiązkowa.

 

GWARANCJE PROCESOWE OSÓB ZATRZYMANYCH

 

Najważniejszą gwarancją procesową jest przyznanie zatrzymanemu prawa do zażalenia na zatrzymanie do sądu. W zażaleniu zatrzymany może domagać się zbadania:

- legalności zatrzymania, co należy rozumieć jako zgodność zatrzymania z obowiązującym prawem,

- zasadności zatrzymania, którą należy rozumieć jako konieczność i proporcjonalność zastosowania tego środka,

- prawidłowości zatrzymania, którą należy rozumieć jako sposób dokonania pozbawienia wolności oraz okoliczności, w których zatrzymanie nastąpiło.

            Ponad powyższe, osobie zatrzymanej przysługuje prawo do informacji o przyczynach zatrzymania i przysługujących jej uprawnieniach oraz składania oświadczeń (art. 244 § 2 kpk) do nawiązania w dostępnej formie kontaktu z adwokatem i bezpośredniej z nim rozmowy (art. 245 § 1 kpk), żądania zawiadomienia osoby najbliższej lub wskazanej przez zatrzymanego.

 

MASZ PYTANIE? SKONTAKTUJ SIĘ

orem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Proin




KLUŹNIAK HERMAN SZEWCZYK
kancelarie adwokackie i radcy prawnego

Tu nas znajdziesz:
ul.Bodzentyńska 44 A
25-308 Kielce

tel. 730 720 664